สายล่อฟ้าคืออะไร ทำงานอย่างไร ป้องกันฟ้าผ่าได้จริงไหม
สายล่อฟ้า คือระบบที่ดึงให้ฟ้าผ่าลงจุดที่กำหนดไว้บนอาคาร แล้วนำกระแสไฟฟ้าลงดินอย่างปลอดภัย
แทนที่จะปล่อยให้ฟ้าผ่าลงโครงสร้าง สายไฟ หรือหลังคาจุดใดก็ได้ สายล่อฟ้าจะสร้างเส้นทางที่ควบคุมได้ให้กระแสฟ้าผ่า บทความนี้สรุปว่าสายล่อฟ้าทำงานอย่างไร มีส่วนประกอบอะไร ป้องกันได้จริงแค่ไหน และอาคารแบบไหนควรติดตั้ง
สรุปสั้นๆ
- ระบบมี 3 ส่วนหลัก: หัวล่อฟ้า · ตัวนำลงดิน · ระบบสายดิน
- ป้องกันได้จริง แต่ไม่ใช่ 100% ขึ้นกับการออกแบบ อุปกรณ์ สายดิน และการตรวจสอบ
สายล่อฟ้าทำงานอย่างไร
ฟ้าผ่าเกิดจากการสะสมประจุไฟฟ้าในเมฆฝนฟ้าคะนอง เมื่อความต่างศักย์ระหว่างเมฆกับพื้นสูงพอ ประจุจะปล่อยลงพื้นในรูปของสายฟ้า และมักลงที่จุดสูงหรือวัตถุที่นำไฟฟ้าได้
ถ้าอาคารไม่มีระบบป้องกัน กระแสฟ้าผ่าจะวิ่งผ่านโครงสร้าง เสา ท่อ หรือสายไฟ ทำให้เกิดความร้อนสูง โครงสร้างแตกร้าว ไฟไหม้ หรืออุปกรณ์ไฟฟ้าเสียหาย
ส่วนประกอบของระบบสายล่อฟ้า
1. หัวล่อฟ้า (Air Terminal)
ติดตั้งที่จุดสูงสุดของอาคาร ทำหน้าที่รับฟ้าผ่า ทำจากโลหะที่นำไฟฟ้าได้ดี เช่น ทองแดง สแตนเลส หรืออะลูมิเนียม มีทั้งแบบแท่งแฟรงคลินทั่วไปและแบบ ESE
2. ตัวนำลงดิน (Down Conductor)
สายตัวนำที่เดินจากหัวล่อฟ้าลงมาตามแนวอาคาร ขนาดสายและจำนวนเส้นทางลงดินขึ้นกับขนาดของอาคาร
3. ระบบสายดิน (Earth Termination)
แท่งหลักดินและสายที่ฝังในดิน กระจายกระแสฟ้าผ่าลงดินให้เร็วที่สุด จึงควรวัดค่าความต้านทานดินหลังติดตั้งและตรวจซ้ำเป็นระยะ
ระบบสายล่อฟ้ามีกี่แบบ
| ระบบ | หลักการ | เหมาะกับ |
|---|---|---|
| แฟรงคลิน (Franklin Rod) | แท่งล่อฟ้าแบบดั้งเดิม รัศมีป้องกันต่อแท่งไม่กว้าง | อาคารขนาดเล็ก |
| กรงฟาราเดย์ (Faraday Cage) | เดินสายตัวนำเป็นตาข่ายคลุมหลังคาและรอบอาคาร | อาคารหลังคากว้าง |
| ESE (Early Streamer Emission) | หัวล่อฟ้าปล่อยลำประจุขึ้นไปรับฟ้าผ่าได้เร็วกว่าแท่งทั่วไป หัวเดียวครอบคลุมพื้นที่กว้าง | โรงงาน คลังสินค้า อาคารสูง |
สายล่อฟ้าป้องกันฟ้าผ่าได้จริงไหม
ป้องกันได้จริง แต่ไม่ใช่ 100% สายล่อฟ้าลดความเสี่ยงที่ฟ้าผ่าจะลงโครงสร้างหรือทำให้เกิดไฟไหม้ได้มาก โดยประสิทธิภาพขึ้นกับ 4 เรื่องนี้
| 1. การออกแบบ | ตำแหน่งและความสูงของหัวล่อฟ้าต้องคำนวณให้รัศมีป้องกันครอบคลุมทั้งอาคาร |
| 2. คุณภาพอุปกรณ์ | เลือกอุปกรณ์จากผู้ผลิตที่มีเอกสารสเปกและผลทดสอบให้ตรวจสอบได้ |
| 3. ระบบสายดิน | ถ้าค่าความต้านทานดินสูง กระแสจะลงดินได้ไม่เต็มที่ |
| 4. การตรวจสอบสม่ำเสมอ | จุดต่อหลวม สายขาด หรือสายดินผุกร่อน ทำให้ระบบที่เคยดีใช้งานไม่ได้ |
อาคารแบบไหนควรติดตั้งสายล่อฟ้า
- อาคารสูงและอาคารขนาดใหญ่ ซึ่งเป็นจุดสูงเด่นในพื้นที่
- โรงงานและคลังสินค้า โดยเฉพาะอาคารหลังคากว้างในพื้นที่โล่ง
- อาคารที่มีเครื่องจักรหรือระบบไฟฟ้ามูลค่าสูง
- โครงสร้างสูงเด่น เช่น เสาสัญญาณ ถังเก็บน้ำ ปล่องควัน
ข้อควรรู้ก่อนติดตั้งสายล่อฟ้า
- สำรวจหน้างานก่อน: ให้วิศวกรหรือผู้ติดตั้งที่มีประสบการณ์ออกแบบตำแหน่งหัวล่อฟ้า
- ขอเอกสาร: Datasheet และผลทดสอบของหัวล่อฟ้า สำหรับประกอบการส่งงาน
- วัดค่าความต้านทานดิน: หลังติดตั้งเสร็จ และเก็บผลไว้เป็นหลักฐาน
- ตรวจสภาพเป็นประจำ: โดยเฉพาะก่อนเข้าฤดูฝน
รับออกแบบและติดตั้งระบบล่อฟ้า ESE
ดวงพรสวรรค์ อิเลคทริค จำหน่ายหัวล่อฟ้า ESE แบรนด์ EKAT และ BAKIRAL พร้อมบริการติดตั้ง ส่งรูปอาคาร ขนาดอาคาร และที่ตั้ง ทีมงานประเมินราคาและเสนอตำแหน่งติดตั้งให้
