วงจร Fire Alarm Conventional: วิธีต่อสาย Smoke Detector และ EOL

บทความนี้ใช้ตู้และหัวจับ CM ที่เรานำเข้าเป็นตัวอย่าง ตัวเลขทุกตัวมาจากสเปกของผู้ผลิตและหน้าสินค้า ส่วนเลขขั้วบนฐานและบนบอร์ดตู้ ให้ดูป้ายบนอุปกรณ์หรือคู่มือรุ่นนั้นก่อนต่อทุกครั้ง เพราะต่างรุ่นต่างกันได้

ตู้ที่ขึ้น Trouble ตั้งแต่วันแรกที่เปิดระบบ ส่วนใหญ่ไม่ใช่เพราะอุปกรณ์เสีย แต่เพราะ EOL อยู่ผิดที่ หรือมีสายแยกกิ่งที่ไม่ควรมี สองเรื่องนี้แก้ง่ายตอนเดินสาย แต่แก้ยากมากตอนฝ้าปิดแล้ว

วงจรโซน Conventional ทำงานอย่างไร

ตู้ Conventional จ่ายไฟ 24VDC ออกไปตามสายโซนคู่หนึ่ง และมีกระแสเล็ก ๆ ไหลผ่าน EOL ที่ปลายสายตลอดเวลา ตู้ใช้กระแสนี้เฝ้าสาย ถ้ากระแสหายไป แปลว่าสายขาดหรือหลุด ตู้ขึ้น Trouble ถ้าหัวจับหรือปุ่มกดทำงาน หัวจะกินกระแสมากขึ้น ตู้อ่านเป็น Fire ของโซนนั้น (Mircom Essential Fire Alarm Guide)

ตัวเลขจริงของหัว CM ช่วยให้เห็นภาพ CM-WT32L กินกระแสตอนปกติ 2530 µA ที่ 24VDC แต่ตอนแจ้งเหตุกินได้ถึง 30 mA ต่างกันราวพันเท่า ตู้จึงแยกสองสถานะนี้ออกได้ชัด

ระบบหนึ่งชุดมี 3 วงจรที่ต้องเดินแยกกัน:

• วงจรโซนตรวจจับ สายคู่ที่ต่อหัว Smoke, Heat และปุ่ม Manual ของโซนนั้น
• วงจรกริ่ง / ไซเรน สายคู่ที่ตู้จ่ายไฟออกไปให้กริ่งดังตอนแจ้งเหตุ
• ไฟเลี้ยงตู้ ไฟ AC 230V เข้าตู้ และแบตเตอรี่สำรอง 24VDC ที่ตู้ CM-CP1 ชาร์จด้วยกระแสสูงสุด 700 mA

หัวทุกตัวในโซนคร่อมสายคู่เดียวกัน สายเข้าและออกที่ฐานของแต่ละหัว EOL อยู่ที่ฐานหัวตัวสุดท้าย ไม่ได้อยู่ในตู้ วงจรกริ่งเดินแยกอีกคู่หนึ่ง

ต่อสาย Smoke Detector และ Heat Detector ที่ฐานยังไง

หัวจับของตู้ Conventional ส่วนใหญ่เป็นแบบ 2 สาย คือรับไฟเลี้ยงและส่งสัญญาณบนสายโซนคู่เดียวกัน สายที่มาจากตู้หรือหัวก่อนหน้า ต่อเข้าขั้วฝั่งเข้าของฐาน สายที่ไปหัวถัดไป ออกจากขั้วฝั่งออก เลขขั้วจริงให้ดูป้ายบนฐานทุกครั้ง

หัว CM ที่ใช้ในตัวอย่างนี้:

คำว่า "ไม่มีขั้ว" (Non-polarized) หมายถึงสลับสายสองเส้นได้โดยหัวยังทำงาน ช่วยลดงานหน้างานได้มาก แต่ไม่ได้แปลว่าต่อสายเข้าออกสลับกันได้ตามใจ สายเข้าต้องเข้าคู่ขั้วเข้า สายออกต้องออกคู่ขั้วออกตามป้ายที่ฐาน

ขั้นตอนต่อฐานหนึ่งตัว:

1. ยึดฐานกับฝ้า ก่อนต่อสาย ฐาน CM-BSN2 ใช้ระยะรู 83 มม.
2. ปอกสายให้พอดีขั้ว ไม่ให้ทองแดงเกินออกมานอกขั้ว เพราะสายเข้าและสายออกอยู่ใกล้กันมากในฐาน 4 นิ้ว
3. ต่อสายเข้าและสายออก ตามป้ายบนฐาน หนึ่งขั้วไม่เกิน 2 เส้น (Mircom)
4. หัวตัวสุดท้าย ไม่มีสายออก ให้ใส่ EOL คร่อมขั้วฝั่งออกแทน
5. บิดหัวเข้าฐาน หลังทดสอบสายเสร็จ (หัวข้อทดสอบด้านล่าง)

ระยะติดตั้งตามหน้าสินค้า CM-WT32L: ฝ้าสูงไม่เกิน 4 ม. คุมพื้นที่ได้ 150 ตร.ม. ต่อหัว ฝ้าสูง 48 ม. เหลือ 75 ตร.ม. ต่อหัว ใช้ตัวเลขนี้นับจำนวนหัวคร่าว ๆ ได้ จำนวนจริงให้ยึดตามแบบ

หัว 2 สาย กับ 4 สาย ต่างกันอย่างไร

หัว 2 สายรับไฟจากสายโซนโดยตรง หัว 4 สายแยกสายไฟเลี้ยงออกมาอีกคู่ แล้วส่งสัญญาณผ่านหน้าสัมผัสรีเลย์ ใช้ในงานที่ต้องต่อกับระบบอื่นหรือตู้ที่ไม่จ่ายไฟบนสายโซน งานตู้ CM-SP หรือ CM-CP1 ใช้หัว 2 สาย สั่งหัว 4 สายมาต่อแทนกันตรง ๆ ไม่ได้

EOL คืออะไร ค่าเท่าไหร่ และทำไมต้องอยู่หัวสุดท้าย

EOL (End of Line) คือตัวต้านทานที่ปิดปลายสายโซน ให้มีกระแสไหลวนได้ตลอดเวลา ค่า EOL ขึ้นกับรุ่นตู้: CM-CP1 ใช้ 10kΩ ส่วน CM-SP ใช้ 5.6kΩ EOL ต้องอยู่หัวตัวสุดท้าย เพราะตู้เฝ้าได้เฉพาะสายที่อยู่ระหว่างตู้กับ EOL

คิดตามนี้: ถ้าใส่ EOL ไว้ที่ขั้วในตู้ กระแสเฝ้าสายไหลวนอยู่แค่ในตู้ สายที่เดินออกไปหาหัวจะขาดตรงไหน ตู้ก็ยังเห็นกระแสครบเหมือนเดิม ไฟหน้าตู้เขียว แต่หัวหลังจุดที่ขาดแจ้งเหตุไม่ได้แล้ว นี่คือสถานะที่แย่กว่าตู้ขึ้น Trouble เพราะไม่มีใครรู้

"คร่อม R" คืออะไร

คร่อม R คือการเอา EOL ไปคร่อมขั้วโซนที่ตู้ มีกรณีเดียวที่ทำได้ คือโซนที่ไม่ได้ใช้ เช่น ซื้อตู้ 10 โซนแต่ใช้จริง 7 โซน อีก 3 โซนที่ว่างต้องคร่อม EOL ไว้ ไม่อย่างนั้นตู้จะเห็นเป็นสายขาดและขึ้น Trouble

ที่ไม่ควรทำคือคร่อม R ที่ตู้ให้โซนที่มีหัวอยู่จริง เพื่อให้ Trouble หาย ไฟเขียวก็จริง แต่สายทั้งเส้นหลุดจากการเฝ้าไปแล้ว เจอตู้แบบนี้ให้ถอด R ออก แล้วไล่หาจุดสายขาดตามบทความตู้ไฟอลามขึ้น Trouble

หัวได้กี่ตัวต่อโซน สายยาวได้แค่ไหน

ตัวเลข 50 Ω แปลงเป็นความยาวสายได้ สายทองแดงที่ 20°C มีความต้านทาน 18.1 Ω/กม. ที่ 1.0 ตร.มม. 12.1 Ω/กม. ที่ 1.5 ตร.มม. และ 7.41 Ω/กม. ที่ 2.5 ตร.มม. (Bayka) สายโซนเดินไป-กลับ 2 เส้น เราจึงหารด้วย 2 ได้ระยะทางจากตู้ถึงหัวสุดท้ายดังนี้:

ตัวเลขนี้คิดเฉพาะตัวสายที่ 20°C ในอาคารร้อนและมีจุดต่อหลายจุด ความต้านทานจริงสูงกว่านี้ ให้เผื่อไว้ อาคารส่วนใหญ่ไม่ชนเพดานนี้ แต่โกดังหรือโรงงานที่ตั้งตู้ไว้อาคารหนึ่งแล้วเดินสาย 1.0 ตร.มม. ไปอีกอาคาร ควรคำนวณก่อนเดินสาย

ต่อ Manual Call Point และกริ่งเข้าระบบ

Manual Call Point อยู่ในสายโซนเดียวกับหัวจับ

ปุ่มกดต่อเข้า-ออกบนสายโซนคู่เดิมเหมือนหัวจับ พอกด หน้าสัมผัสปิดและตู้ขึ้น Fire ของโซนนั้น (Mircom) CM-FP3 ใช้ไฟ 24VDC กินกระแส 30 mA ตอนแจ้งเหตุ หน้าสัมผัสรับ 24VDC 100mA และมีไฟยืนยันติดหลังกด ถ้าปุ่มเป็นอุปกรณ์ตัวสุดท้ายของโซน EOL ก็ไปอยู่ที่ปุ่มแทน

อ่านเรื่องเลือกปุ่มแต่ละแบบและความสูงติดตั้งได้ที่บทความ Manual Call Point คืออะไร

วงจรกริ่งเดินแยกจากสายโซน

กริ่งไม่ได้ต่อบนสายโซน ตู้จ่ายไฟออกทางขั้วกริ่งอีกคู่หนึ่งตอนแจ้งเหตุ จำนวนกริ่งต่อเอาต์พุตหนึ่งชุดจำกัดด้วยกระแสที่ตู้จ่ายได้

ตัวอย่างจากสเปกจริง: ตู้ CM-CP1 ระบุเอาต์พุตกริ่ง DC24V 0.2A ส่วนกริ่ง CM-FB6A ขนาด 6 นิ้ว กินกระแส 25 mA ที่ 24VDC คำนวณแล้วได้ไม่เกิน 8 ตัวต่อเอาต์พุต (0.2 ÷ 0.025) ในงานจริงควรเผื่อกระแสไว้บ้าง ถ้าต้องใช้มากกว่านั้น ให้แบ่งเอาต์พุตหรือใช้ชุดจ่ายไฟเสริมตามคู่มือตู้

กริ่งและไซเรนในระบบที่เฝ้าสายกริ่ง มักมีไดโอดในตัว ตู้จะกลับขั้วไฟตอนแจ้งเหตุให้กระแสไหลผ่านกริ่ง (Mircom) วงจรกริ่งจึงต่างจากหัวจับตรงที่ ขั้ว + / สลับไม่ได้ สลับขั้วเมื่อไหร่ กริ่งตัวนั้นไม่ดัง หรือตู้ขึ้น Trouble วงจรกริ่ง ขั้วของกริ่ง CM-FB6A ให้ดูป้ายบนกริ่ง ส่วนปลายสายวงจรกริ่งของตู้ CM-SP ปิดด้วย EOL 10kΩ ตู้รุ่นอื่นให้ดูค่าในคู่มือตู้ เพราะไม่เท่ากันทุกยี่ห้อ

ทางเดินที่ผนังสกัดฝังกล่องไม่ได้ ใช้ชุด CM-PBL1 ที่รวมปุ่มกด กริ่ง 90 dB และไฟแสดงสถานะไว้ในกล่องเหล็กติดลอยได้ ชุดนี้มีทั้งสายโซนและสายกริ่งเข้ากล่องเดียวกัน ต้องแยกสีสายให้ชัดก่อนเข้าขั้ว

ดูกริ่งทุกรุ่นได้ที่หมวด Alarm Bell ส่วนไซเรน ไฟกระพริบ และไฟแสดงสถานะ อยู่ที่หมวด Horn Strobe

ทดสอบหลังต่อสาย และต่อผิดแบบไหนตู้ขึ้นอะไร

วัดสายก่อนต่อเข้าตู้ทุกโซน ตอนที่ยังไม่บิดหัวเข้าฐาน ใช้มัลติมิเตอร์วัดความต้านทานคร่อมสายคู่ที่ปลายฝั่งตู้ โซนที่ต่อถูกควรอ่านได้ราวค่า EOL ของตู้ (10kΩ สำหรับ CM-CP1, 5.6kΩ สำหรับ CM-SP) บวกความต้านทานสาย อ่านไม่ขึ้นคือสายขาด อ่านได้ใกล้ศูนย์คือสายช็อตกัน ต่ำกว่าค่า EOL มากแต่ไม่ถึงศูนย์ ให้หาว่ามี EOL เกินหนึ่งตัวหรือเปล่า

ถ้าจะทดสอบฉนวนด้วย Megger ให้ถอดหัวออกจากฐานและปลดสายออกจากตู้ก่อน หัวจับและบอร์ดตู้เป็นอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ไม่ควรโดนแรงดันทดสอบ

พอต่อตู้และเปิดระบบแล้ว ทดสอบทีละโซน:

1. ไฟหน้าตู้ต้องปกติ ทุกโซน ไม่มี Trouble ค้าง
2. ทดสอบหัวทุกตัว ด้วยสเปรย์ทดสอบควันหรือตัวทำความร้อน ดูว่าตู้ขึ้น Fire ถูกโซน
3. กด Manual ทุกตัว แล้วรีเซ็ตที่ตัวปุ่มก่อนรีเซ็ตที่ตู้
4. ปลด EOL ออกชั่วคราว ตู้ต้องขึ้น Trouble ของโซนนั้น ถ้าไม่ขึ้น แปลว่ามี EOL อีกตัวค้างอยู่ที่ตู้
5. ตัดไฟ AC ดูว่าตู้สลับไปใช้แบตเตอรี่และกริ่งยังดังได้

ข้อ 4 ดูเหมือนไม่จำเป็น แต่ใช้เวลาไม่ถึงนาทีต่อโซน และเป็นวิธีเดียวที่พิสูจน์ว่าตู้เฝ้าสายทั้งเส้นจริง

ต่อผิดแบบนี้ ตู้ขึ้นอะไร

ถ้าตู้ขึ้น Trouble หลังต่อสายเสร็จ ไล่ตามลำดับในบทความตู้ไฟอลามขึ้น Trouble เกิดจากอะไรได้เลย

คำถามที่พบบ่อย

Smoke Detector 1 โซนต่อได้กี่ตัว

ขึ้นกับตู้ครับ ตู้ CM-SP หน้าสินค้าระบุหัวจับไม่เกิน 20 ตัวต่อโซน ตู้ CM-CP1 5/10 โซน หน้าสินค้าไม่ได้ระบุจำนวน ส่งรุ่นหัวมาให้เราเช็กก่อนครับ ตู้ยี่ห้ออื่นให้ดูตัวเลขในคู่มือรุ่นนั้นครับ

ต่อเสร็จแล้วตู้ขึ้น Trouble ทันที เกิดจากอะไร

ส่วนใหญ่มาจาก 3 เรื่องครับ: ลืมใส่ EOL ที่หัวตัวสุดท้าย โซนที่ไม่ได้ใช้ไม่ได้คร่อม EOL ที่ตู้ และสายหลุดหรือขันไม่แน่นที่ฐานใดฐานหนึ่ง วัดความต้านทานสายโซนที่ตู้ดูก่อน ควรได้ราวค่า EOL ของตู้ครับ (CM-CP1 10kΩ, CM-SP 5.6kΩ)

ใช้หัวยี่ห้ออื่นกับตู้ CM ได้ไหม

บางรุ่นใช้ได้ บางรุ่นไม่ได้ครับ ขึ้นกับแรงดัน กระแสตอนปกติและตอนแจ้งเหตุของหัว เทียบกับที่ตู้รองรับ เรายังไม่มีผลทดสอบข้ามยี่ห้อที่จะรับรองให้ได้ ส่งรุ่นหัวและรุ่นตู้มาทาง LINE แล้วเราเทียบสเปกให้ก่อนสั่งครับ

คร่อม R ไฟอลามคืออะไร

คือการเอา EOL คร่อมขั้วโซนที่ตู้ครับ ทำได้กับโซนที่ไม่ได้ใช้เท่านั้น ถ้าคร่อมให้โซนที่มีหัวอยู่เพื่อปิด Trouble สายขาดหลังตู้จะไม่ถูกตรวจจับอีกเลย และหัวหลังจุดขาดแจ้งเหตุไม่ได้ครับ

สายโซนใช้สายขนาดเท่าไหร่

ให้ใช้ชนิดและขนาดที่แบบกำหนดครับ แล้วเช็กว่าความต้านทานสายไป-กลับไม่เกินที่ตู้รับได้ ตู้ CM-CP1 รับได้ไม่เกิน 50 Ω คิดเป็นระยะตู้ถึงหัวสุดท้ายราว 1.38 กม. สำหรับสายทองแดง 1.0 ตร.มม. และ 2.07 กม. สำหรับ 1.5 ตร.มม. ที่ 20°C งานจริงเผื่อไว้จากตัวเลขนี้ครับ

ส่งจำนวนโซนมา เราจัดชุด CM ให้พร้อมราคา

เราขายอุปกรณ์อย่างเดียว ไม่รับติดตั้ง ช่างและผู้รับเหมาส่งข้อมูลนี้ทาง LINE แล้วเราจัดชุดตู้ หัว และกริ่ง CM ให้พร้อมราคา:

1. จำนวนโซน และจำนวนหัว Smoke / Heat / Manual ต่อโซน
2. จำนวนกริ่งหรือไซเรน
3. ยี่ห้อและรุ่นตู้เดิม ถ้าเป็นงานเปลี่ยนหัวแทนของเก่า
4. ไฟล์ BOQ หรือแบบ ถ้ามี

ดูตู้ทุกรุ่นที่ หมวดตู้ควบคุม FCP หรือทัก LINE @dp2013 โทร 02-444-9827, 02-444-9828, 089-495-6927 (จันทร์เสาร์ 08:3017:30)

อ่านต่อ

• ตู้ไฟอลามขึ้น Trouble เกิดจากอะไร
• Manual Call Point คืออะไร มีกี่แบบ
• วิธีเลือกตู้ Fire Alarm Control Panel

แหล่งอ้างอิง

• Essential Fire Alarm Guide, Mircom
• Conductor Resistance, Bayka
• สเปกจากหน้าสินค้า: CM-SP, CM-CP1, CM-WT32L, CM-WK200L, CM-FP3, CM-FB6A

เผยแพร่ 20 ต.ค. 2569 · อัปเดตล่าสุด 26 ต.ค. 2569 · ทีมเทคนิค ดวงพรสวรรค์ อิเลคทริค